Page 93 - Đặc trưng và đổi mới kinh tế - xã hội - văn hóa của Đồng bằng sông Cửu Long trong bối cảnh mới

Tuy nhiên, vùng ĐBSCL vẫn còn những tồn tại trong mối quan hệ giữa
tự nhiên và tập quán sinh sống của cư dân. Dân cư phân bố rải rác ở vùng
nông thôn, đất thấp, dày đặc sông rạch, vùng ven biển và các vùng đất ngập
nước thường xuyên. Những năm gần đây, các đô thị lớn của Việt Nam thường
xuyên bị ngập khi có mưa lớn, do quy hoạch đô thị chưa hợp lý và hệ thống
cống thoát nước kém. Sông rạch trong nội thành thường bị lấp sau một thời
gian ô nhiễm, do mở rộng khu dân cư làm giảm khả năng thoát nước. Con
người đã thay đổi bề mặt đất theo nhiều cách như: xây dựng nhà cửa, bao phủ
bề mặt bằng nhựa đường và bê tông mà không có hệ thống thoát nước tốt
khiến nước mưa chảy tràn khắp nơi với chỉ một cơn mưa rào cũng có thể gây
ngập lụt.

Vùng ĐBSCL thường được biết đến với "lũ hiền", tạo điều kiện cho
người dân "sống chung với lũ". Tuy nhiên, thực tế cho thấy, những trận lũ lớn
bất thường ngày càng gia tăng, gây ra nhiều thiệt hại nghiêm trọng về người
và tài sản. Do đó, không thể chỉ dựa vào "lũ hiền" để đề ra các giải pháp về
nhà ở, đường giao thông, sản xuất và xây dựng, vì khi lũ lớn bất thường xảy
ra sẽ không kịp đối phó và tổn thất nặng (Trang & Tuấn, 2016). Về kết cấu
hạ tầng, việc đầu tư xây dựng hệ thống thủy lợi và giao thông đồng bộ là vô
cùng cần thiết, định hình hệ thống kênh trục để tiêu thoát úng, lũ, chua, phèn,
kết hợp với việc xây dựng các cụm, tuyến dân cư, đảm bảo sinh hoạt không
bị gián đoạn ở vùng ngập lũ.
Theo các định hướng quy hoạch và chiến lược phát triển vùng ĐBSCL
gần đây, kiến trúc nông thôn được định hướng phát triển dựa trên các nguyên
tắc cơ bản. Trước hết, về kiến trúc và văn hóa, kiến trúc của mỗi vùng và đô
thị phải mang bản sắc riêng, phù hợp với điều kiện kinh tế, tự nhiên, dân số –
xã hội, cùng với truyền thống văn hóa lịch sử địa phương. Kiến trúc ở ĐBSCL
cần kế thừa và làm mới nhưng vẫn phải giữ được tính độc đáo của từng vùng,
tránh áp dụng mô hình kiến trúc chung một cách tràn lan.
Trong quá trình phát triển, sự kết hợp hài hòa giữa cải tạo và xây dựng
mới là cần thiết để tạo nên tổng thể đô thị thống nhất. Bên cạnh đó, việc bảo
tồn di sản kiến trúc cũng là yếu tố quan trọng, đặc biệt với các di sản có giá
trị dưới 100 năm, vì đây là nét riêng độc đáo của vùng. Việc bảo đảm sự hài
hòa giữa quá khứ, hiện tại và tương lai cần được chú ý, đồng thời tránh phát
triển tự phát, thiếu kết nối như hiện nay. Do ĐBSCL chịu tác động lớn từ biến
đổi khí hậu nên việc thiết kế đô thị phải tránh lạm dụng kính để ngăn hiệu
ứng nhà kính và nhiệt độ tăng cao.

67