Page 92 - Đặc trưng và đổi mới kinh tế - xã hội - văn hóa của Đồng bằng sông Cửu Long trong bối cảnh mới

họ dễ dàng di chuyển mà còn thụ hưởng một môi trường sống thoáng đãng,
dễ chịu (Thêm, 2022). Mô hình cư trú nhà sàn nằm ven kênh rạch là kiểu nhà
trước đường sau sông. Mô hình này xuất hiện khi công cuộc khai phá đất
hoang đã hoàn tất, đáp ứng nhu cầu giao thương ngày càng cao. Kiểu nhà này
thường có nền đất ở phía trước và nhà sàn lấn ra mặt sông ở phía sau, phục
vụ cho các hoạt động sinh hoạt hàng ngày của gia đình, như nấu ăn, chứa
nước, hay làm nhà tắm, nhà vệ sinh. Nhờ vào vị trí này, người dân không chỉ
thuận lợi trong sinh hoạt mà còn có thể buôn bán dễ dàng, tận dụng cả hai mặt
tiền của nhà (Ngàn, 2020). Nhà nổi thường là nơi cư trú kiêm phương tiện
mưu sinh cho những gia đình sống bằng nghề nuôi cá bè, vận chuyển đường
sông và buôn bán ở các chợ nổi. Tại những khu vực giáp nước thường trở
thành nơi diễn ra các hoạt động buôn bán sôi nổi, nơi người dân trao đổi hàng
hóa và thông tin. Đây cũng là nơi ghe xuồng thường ghé lại để nghỉ ngơi và
ăn uống trong lúc chờ con nước lên xuống trong những ngôi nhà nổi. Điều
này đã tạo nên nét văn hóa đặc thù của miền tây sông nước.
Sự phát triển khu dân cư và đô thị hóa cần thích nghi với thay đổi yếu
tố tự nhiên của đồng bằng. Tình trạng ngập úng, hạn mặn, phèn hoá, xói lở
ảnh hưởng đến công trình và bố trí khu dân cư. Những trường hợp lũ kéo dài
bất thường như năm 2018 đã gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sản xuất và
công trình tiểu vùng lũ. Hàng năm, nhà nước đã tập trung đầu tư vào các lĩnh
vực thủy lợi, giao thông và xây dựng nông thôn, chương trình xây dựng cụm
tuyến dân cư vùng ĐBSCL đã làm thay đổi cơ bản quan niệm về nhà ở và
không gian cư trú, đảm bảo cho hơn 200.000 hộ dân (khoảng 1 triệu người)
có chỗ ở an toàn, ổn định và điều kiện phát triển lâu dài. Cư dân địa phương
đã phải thích ứng với các điều kiện tự nhiên khắc nghiệt, từ "sống chung với
lũ" đến "sống chung, chủ động đối phó với biến đổi khí hậu và nước biển
dâng" (Khẩn, 2020).

Người dân vùng ĐBSCL cũng cần chuẩn bị cho tương lai sống chung
với nước mặn do nguy cơ nước biển dâng. Hệ thống đô thị và các tuyến giao
thông thủy bộ kết nối chằng chịt sẽ là nền tảng vững chắc, hoạt động tốt ngay
cả khi nước biển dâng. Hệ thống này cần được hoạch định dựa trên cao độ
nền và hình thế tự nhiên của vùng, đảm bảo cung ứng các dịch vụ phân phối,
lưu thông, khoa học kỹ thuật và công cụ cho vùng sản xuất nông nghiệp. Các
đô thị cần liên kết và hỗ trợ nhau trong các giải pháp thích ứng như xây dựng
đê ngăn mặn, chuyển đổi mô hình kinh tế và đẩy mạnh giao thông thủy. Mạng
lưới đô thị không chìm sẽ là nền tảng căn bản để giữ đất, lấy lại đất và thích
ứng một cách có lợi nhất với tình hình mới (Bộ Xây dựng, 2024).

66