Page 52 - Đặc trưng và đổi mới kinh tế - xã hội - văn hóa của Đồng bằng sông Cửu Long trong bối cảnh mới

Thứ tư, đặc điểm về hệ sinh thái và động vật

Vùng ĐBSCL của Việt Nam, một vùng đất trũng rộng lớn, nổi bật với
sự phân bố rải rác của các đồi đất và núi đá vôi chủ yếu tập trung tại khu vực
Tây Nam đồng bằng, thuộc địa phận các tỉnh An Giang và Kiên Giang. Nơi
đây từng là nơi sinh sống của đa dạng các hệ sinh thái, từ những khu rừng
tràm xanh mát, đầm lầy hoang sơ, trảng cỏ ngập nước, đến những đầm nước
trống trải. Ngoài ra, các sinh cảnh nước lợ và nước mặn, bao gồm rừng ngập
mặn, đầm nước lợ và bãi triều rộng lớn, cũng từng là những điểm nhấn đặc
trưng của vùng đất này. Tuy nhiên, do những hậu quả của chiến tranh, đặc
biệt là sức tàn phá khủng khiếp của bom napalm và thuốc diệt cỏ, cùng với
quá trình phát triển kinh tế nóng trong bốn thập kỷ gần đây, đã đẩy ĐBSCL
vào cảnh biến đổi mạnh mẽ. Hầu hết các hệ sinh thái tự nhiên vốn có đã bị
xóa bỏ và thay thế bằng những cảnh quan nhân tạo. Dẫu vậy, ĐBSCL vẫn giữ
được một hệ sinh thái đa dạng và đặc sắc, bao gồm cả hệ sinh thái biển, đảo,
cửa sông, đất ngập nước, rừng ngập mặn, cù lao châu thổ. Nơi đây cũng là
nơi tọa lạc của nhiều khu dự trữ sinh quyển, vườn quốc gia, khu bảo tồn thiên
nhiên, chứng minh giá trị to lớn về đa dạng sinh học.

Để đáp ứng nhu cầu nuôi trồng thủy sản ngày càng tăng, diện tích rừng
ngập mặn ven biển ĐBSCL bị thu hẹp đáng kể. Việc chuyển đổi diện tích
rừng ngập mặn sang nuôi tôm đã khiến hệ sinh thái tự nhiên này bị ảnh hưởng
nghiêm trọng. Trong nội địa, sự chuyển đổi đất rừng tràm và đồng cỏ sang
sản xuất nông nghiệp cũng góp phần làm thu hẹp diện tích rừng tự nhiên. Bên
cạnh đó, những tác động tiêu cực từ biến đổi khí hậu ngày càng gia tăng. Thời
tiết cực đoan với lượng mưa thất thường làm giảm lượng nước từ thượng
nguồn đổ về, ảnh hưởng đến nguồn thức ăn của nhiều loài chim. Hiện tượng
xâm nhập mặn diễn ra thường xuyên, thay đổi môi trường nước và gây ra hạn
hán, làm tăng nguy cơ cháy rừng. Nước trong các kênh mương tại khu bảo
tồn bị phân tầng nhiệt độ, ảnh hưởng đến sinh vật thủy sinh. Trước thực trạng
này, việc đẩy mạnh nghiên cứu và ứng dụng các công nghệ mới là cần thiết
nhằm khôi phục hệ sinh thái san hô và các loài động vật biển có giá trị kinh
tế như bào ngư, bàn mai, hải sâm cát, ốc đụn và cá ngựa. Bên cạnh, việc tái
tạo nguồn lợi và phục hồi hệ sinh thái biển ở khu vực bảo tồn biển Phú Quốc
và vùng lân cận là điều cần thiết để duy trì hoạt động nghề cá và tạo sinh kế
bền vững cho cộng đồng địa phương.

Trong các vùng đất ngập nước ở ĐBSCL, ta có thể xác định được ba hệ
sinh thái tự nhiên. Những nét đặc trưng chủ yếu của ba hệ sinh thái như sau:

26