Page 50 - Đặc trưng và đổi mới kinh tế - xã hội - văn hóa của Đồng bằng sông Cửu Long trong bối cảnh mới

lĩnh vực phi nông nghiệp, đất đai là nền tảng không gian, là vị trí chiến lược
cho quá trình lao động, đồng thời là kho dự trữ tiềm năng. Ngược lại, trong
nông - lâm nghiệp, đất đai là yếu tố chủ động, là điều kiện vật chất, không
gian, là đối tượng lao động và cũng là phương tiện lao động. Do đó, việc bảo
vệ và phát triển bền vững nguồn tài nguyên đất vùng ĐBSCL hiện nay là
nhiệm vụ cấp thiết, góp phần quan trọng vào sự phát triển bền vững của vùng.

Do đặc điểm cấu tạo và tác động của các yếu tố tự nhiên, tài nguyên đất
ở đây không chỉ thuần nhất gồm nhiều loại khác nhau, điển hình như:

Đất phù sa ngọt phù sa ven sông: Vùng đất phù sa màu mỡ ven sông
Tiền và sông Hậu, trải rộng khoảng 1,2 triệu héc-ta, uốn lượn từ thượng nguồn
về hạ lưu, sở hữu lớp đất dày đặc, lên đến 70 m. Độ phì nhiêu tự nhiên dồi
dào của đất phù sa này tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của đa dạng
cây trồng, trong đó, cây lúa được xem là ưu thế nổi bật.

Đất phù sa nhiễm phèn (đất phèn): Vùng châu thổ nước ta sở hữu diện
tích đất phèn rộng lớn, ước tính khoảng 1,6 triệu héc-ta, trong đó 0,55 triệu
héc-ta đất phèn nặng và 1,05 triệu héc-ta đất phèn trung bình hoặc nhẹ. Những
vùng đất này thường phân bố ở các khu vực trũng thấp, xa sông ngòi. Đặc
trưng của đất phèn là độ chua cao, nồng độ độc tố đáng kể, đồng thời khả
năng giữ nước và dinh dưỡng kém. Hai vùng đất phèn tiêu biểu là Đồng Tháp
Mười và Tứ Giác Long Xuyên, từ lâu đã là trọng tâm của các nỗ lực khai thác
và cải tạo. Nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng nhiễm phèn là do tích tụ các
trầm tích biển, cùng với xác bã của các loài thực vật như sú, vẹt, đước... vốn
là nguồn cung cấp phèn tự nhiên (Phương và ctv., 1992).

Đất phù sa nhiễm mặn (đất mặn): Diện tích đất nhiễm mặn tại khu vực
này ước tính khoảng 750.000 hecta, trải dài dọc theo bờ biển. Trong đó,
150.000 hecta bị nhiễm mặn thường xuyên, bao gồm toàn bộ vùng rìa ven
biển phía Đông và phía Tây. 600.000 hecta còn lại, nằm sâu hơn trong nội địa
dọc theo bờ biển phía Đông, bị nhiễm mặn theo chu kỳ vào mùa khô. Theo
đánh giá, khả năng phục hồi độ ngọt cho loại đất này là rất hạn chế. Do đó,
hướng khai thác chủ yếu vẫn là một vụ lúa trong mùa mưa và nuôi trồng thủy
sản (tôm) tại một số khu vực trong mùa khô.

Ngoài ra, ở ĐBSCL còn có một số loại đất khác với diện tích không
lớn như:
Một là, đất than bùn (còn gọi là đất hữu cơ): Vùng đất này chủ yếu được
cấu thành từ các chất hữu cơ đã được phân hủy từ thảm thực vật rụng, chiếm

24