Page 55 - Đặc trưng và đổi mới kinh tế - xã hội - văn hóa của Đồng bằng sông Cửu Long trong bối cảnh mới

Trảng cỏ ngập nước theo mùa: cũng đã biến mất ở hầu hết các khu vực
tại đồng bằng, chỉ còn các diện tích nhỏ trong các khu bảo vệ.

Thảm thực vật nổi: Tại Đồng Tháp Mười, những vùng đất trũng nhỏ
ven đầm lầy thuộc các khu bảo tồn như Tràm Chim, Láng Sen là nơi sen
Nelumbo nucifera sinh trưởng mạnh mẽ. Đặc trưng bởi sen, các vùng đầm lầy
hở này thể hiện một hệ sinh thái đặc biệt. Bên cạnh đó, dọc các kênh rạch
trong rừng tràm, hiện diện một quần xã đa dạng với các loài thực vật nổi, thủy
sinh và bán thủy sinh, tạo nên một bức tranh sinh động về sự phong phú của
hệ sinh thái vùng đất ngập nước.

Thảm thực vật nước mặn
Vào những năm 1940, hệ sinh thái rừng ngập mặn tự nhiên tại ĐBSCL
trải rộng trên diện tích hơn 200.000 ha. Các loài cây rừng ngập mặn chủ yếu
là các loài thuộc chi Mắm (Avicennia), Đước (Rhizophora), Vẹt (Bruguiera)
và Bần (Sonneratia). Tuy nhiên, do tác động của chiến tranh, cháy rừng, khai
thác gỗ củi, xói lở bờ biển và đặc biệt là việc chuyển đổi mục đích sử dụng
đất, phá rừng ngập mặn để nuôi trồng thủy sản trong giai đoạn 1980-1990,
diện tích rừng ngập mặn ĐBSCL đã giảm mạnh. Theo thống kê, diện tích
rừng ngập mặn đã suy giảm từ 185.800 ha vào năm 1973 xuống còn 102.160
ha vào năm 2020 với tốc độ mất mát trung bình khoảng 2.150 ha mỗi năm do
nuôi trồng thủy sản và 430 ha mỗi năm do xói lở bờ biển. Hiện tại, không còn
rừng ngập mặn tự nhiên trưởng thành nào còn sót lại ở ĐBSCL. Các khu vực
rừng đã bị thay thế bằng rừng trồng. Mặc dù vậy, hệ sinh thái rừng ngập mặn
tại ĐBSCL vẫn giữ được sự đa dạng sinh học cao với hơn 40 loài cây rừng
ngập mặn thực thụ được ghi nhận.

2.1.2 Diễn thế sinh thái tự nhiên
Vùng ĐBSCL là một vùng đồng bằng châu thổ non trẻ, sở hữu địa hình
thấp trũng, trung bình từ 0,5 đến 1,2 m so với mực nước biển. Thậm chí, nhiều
khu vực có độ cao khiêm tốn dưới 0,5 m. Vùng ven biển điểm xuyết những
dải cát cao xen kẽ với các vùng trũng thấp thường xuyên chịu ảnh hưởng của
thủy triều, đặc trưng là ở Bến Tre, Trà Vinh, Sóc Trăng. Đồng Tháp Mười,
vùng đất trũng thấp, thường xuyên hứng chịu lũ lụt vào mùa mưa. Hạ lưu
sông Cái Lớn - Cái Bé, U Minh Thượng, U Minh Hạ là những vùng đất thấp
nhất với độ cao từ 0,1 đến 0,7 m, luôn bị ngập lụt khi triều cường, mưa lớn
và lũ thượng nguồn dâng cao. Tuy nhiên, một số khu vực tại An Giang, Kiên
Giang, giáp biên giới với Campuchia lại sở hữu địa hình cao hơn với sự hiện
diện của các ngọn núi đất, núi đá.

29