Page 60 - Đặc trưng và đổi mới kinh tế - xã hội - văn hóa của Đồng bằng sông Cửu Long trong bối cảnh mới

thế kỷ XVII, người Chăm từ Lovek (Campuchia) di cư đến Tây Ninh và Châu
Đốc. Nhờ tài nghệ chiến trận, chúa Nguyễn gọi họ là người Côn Man và giao
nhiệm vụ trấn giữ biên cương phía Tây Nam Tổ quốc.

Năm 1698, theo lệnh của Chúa Nguyễn, Nguyễn Hữu Cảnh tiến hành
việc khai khẩn và quản lý vùng đất Đông Phố. Ông thành lập hai huyện là
Phước Long, đặt dinh tại Trấn Biên (nay là Biên Hòa) và Tân Bình, đặt dinh
tại Phiên Trấn (nay là Gia Định). Cùng với việc lập chính quyền mới, ông
thiết lập bộ máy cai trị, bao gồm chức vụ lưu thủ (chuyên trách quân sự), cai
bộ (chuyên trách hành chính) và ký lục (chuyên trách xét xử). Lúc bấy giờ,
người Việt đã sinh sống đông đúc tại vùng đất này, với khoảng 20 vạn người
cư trú dọc theo các con kênh và ven sông. Cộng đồng người Hoa, với khoảng
4 vạn người, cư ngụ chủ yếu ở các khu làng thuộc Thanh Hà và Minh Hương.
Đồng thời, Nguyễn Hữu Cảnh tích cực kêu gọi lưu dân đến khai hoang mở
đất, bản thân ông cũng trực tiếp tham gia vào công cuộc này. Ông mất tại cù
lao bên Bãi Xàu (sau được gọi là Cù Lao ông Chưởng). Sự kiện này đánh dấu
một bước ngoặt quan trọng, khẳng định việc Chúa Nguyễn chính thức thiết
lập quyền cai trị trên vùng đất Sài Gòn - Gia Định.

Năm 1731, Sá Tốt của Chân Lạp nổi loạn, đánh đuổi vua Satha II tháo
chạy về Hà Tiên. Để giúp vua Chân Lạp, chúa Nguyễn cử Trương Phước
Vĩnh đem quân đánh bại Sá Tốt, đưa vua Chân Lạp trở lại ngôi. Để chuộc lỗi,
vua Chân Lạp dâng hai xứ là Méso (Mỹ Tho) và Longhor (Long Hồ) cho chúa
Nguyễn. Chúa nhận đất, đổi thành dinh Long Hồ và châu Định Viễn.

Từ năm 1755 đến năm 1757, một chuỗi sự kiện mang tính lịch sử đã
diễn ra, góp phần quan trọng vào việc khẳng định chủ quyền của chúa Nguyễn
tại Nam Bộ. Năm 1755, thực hiện kế sách "tằm thực" của Nguyễn Cư Trinh,
chúa Nguyễn quyết tâm mở rộng lãnh thổ đến những vùng đất cuối cùng của
Nam Bộ. Lợi dụng tình trạng loạn lạc trong nội bộ Chân Lạp, vua Nặc Nguyên
buộc phải chạy sang Hà Tiên xin nương nhờ Mạc Thiên Tứ. Chúa Nguyễn
lập tức cử quân đội dẹp loạn, đưa vua Chân Lạp trở về ngôi báu.

Để đền ơn, Nặc Nguyên dâng đất Tầm Bồn và Lôi Lạp (nay là Tân An
và Gò Công) cho chúa Nguyễn nhằm chuộc lỗi và bù vào khoản thuế còn
thiếu trong ba năm. Năm 1756, Nặc Nguyên qua đời, chú của ông là Nhuận
lên kế vị và dâng hai phủ Ba Thắc và Trà Vinh cho chúa Nguyễn để được
công nhận là vua. Tuy nhiên, sau đó Nhuận bị Hinh giết. Do tình trạng hỗn
loạn tại Chân Lạp, với hai phe Xiêm - Nguyễn tranh giành quyền lực, con trai
của Nặc Nguyên là Nặc Tôn phải chạy sang nương nhờ ở Hà Tiên. Sau khi

34