Page 63 - Đặc trưng và đổi mới kinh tế - xã hội - văn hóa của Đồng bằng sông Cửu Long trong bối cảnh mới

Giai đoạn phát triển (giữa thế kỷ XIX - thập niên 1970): Nền tảng văn
hóa truyền thống được vun đắp thêm bởi những ảnh hưởng văn hóa phương
Tây, tạo nên sự giao thoa độc đáo, góp phần làm phong phú thêm bản sắc văn
hóa Tây Nam Bộ.

Giai đoạn hội nhập toàn diện (thập niên 1970 - nay): Tây Nam Bộ đang
tiếp tục khẳng định bản sắc riêng biệt của mình trong dòng chảy hội nhập văn
hóa toàn diện, tiếp thu tinh hoa của các vùng miền và của nhân loại, hướng
đến một tương lai phát triển bền vững.

2.2.2 Các loại hình quần cư

Vùng Tây Nam Bộ vào thế kỷ XVII, khi dòng người Việt Nam đặt chân
khai phá, là một bức tranh hoang sơ, đầy bí ẩn. Thiên nhiên nơi đây, với khí
hậu nhiệt đới nóng ẩm, đã tạo điều kiện thuận lợi cho muôn loài sinh sôi,
nhưng đồng thời cũng ẩn chứa những thử thách khắc nghiệt. Hình ảnh “muỗi
kêu như sáo thổi”, “đĩa lội tợ bánh canh”, “cỏ mọc cọng thành tinh” và “rắn
đồng đà biết gáy”, đã minh chứng cho một vùng đất hoang vu, đầy sức sống.
Trong bối cảnh thiên nhiên hoang sơ, trù phú, vừa dữ dội lại vừa bình dị, thơ
mộng ấy, người Việt Tây Nam Bộ đã tạo dựng nên một nền văn hóa độc đáo.
Con người và thiên nhiên, trong mối quan hệ tương hỗ, đã cùng thích nghi và
tồn tại hòa hợp. Trải qua hơn ba thế kỷ, người dân nơi đây vừa phải đối mặt
với những thử thách từ thiên nhiên, vừa biết tận dụng những lợi thế mà nó
mang lại. Sự đối phó và tận dụng, tưởng chừng như đối lập, lại hòa quyện vào
nhau, tạo nên một cuộc sống thanh thản, bình yên.
Theo phân loại văn hóa dựa trên đặc điểm tự nhiên, Thêm (2014) xếp
văn hóa Việt Nam và Đông Nam Á vào loại hình văn hóa nước, trái ngược
với văn hóa phương Tây thuộc loại hình văn hóa lửa. Các nền văn hóa ở khu
vực chuyển tiếp như Ấn Độ được xem là văn hóa trung gian. Trong tám vùng
văn hóa Việt Nam, vùng ĐBSCL với hệ thống mạng lưới kênh rạch dày đặc,
thể hiện rõ nét nhất bản chất văn hóa sông nước. Do đó, người dân đồng bằng
sở hữu vốn kinh nghiệm phong phú trong ứng xử với môi trường đặc thù của
vùng đất này. Họ đã tìm cách thích nghi với thiên nhiên bằng cách khai thác
tối đa lợi thế của đất và nước. Nắm bắt đặc điểm địa hình, cư dân địa phương
đã sáng tạo ra những hình thức cư trú độc đáo, thuận tiện.

Sự khắc nghiệt của môi trường sinh thái và bối cảnh xã hội vùng đất
mới đã buộc những người khai hoang phải thích nghi và thay đổi lối sống.
Trong số những thách thức ấy, việc lựa chọn địa điểm cư trú trở nên vô cùng

37