Page 68 - Đặc trưng và đổi mới kinh tế - xã hội - văn hóa của Đồng bằng sông Cửu Long trong bối cảnh mới

Một là, không gian dọc theo tuyến sông đô thị

Mặc dù tọa lạc cạnh dòng sông, sự hiện diện của yếu tố thủy trong kiến
trúc đô thị vẫn chưa thực sự được khai thác một cách trọn vẹn. Kiến trúc và
phố phường dường như quay lưng về phía dòng chảy, tạo nên khoảng cách
giữa đô thị và sông nước. Bờ sông là nơi tập trung những công trình tạm bợ,
xuất hiện một số điểm nhấn lẻ loi như nhà thờ, khách sạn, vườn hoa... nhưng
chưa đủ để định hình một diện mạo ấn tượng. Hệ thống đường giao thông,
với các trục chính song hành với sông, bị chia cắt bởi các công trình kiến trúc,
tạo nên khoảng cách giữa đô thị và dòng chảy. Các tuyến đường vuông góc
với trục chính kết thúc tại các bến đò, phà, chưa tạo thành một mạng lưới giao
thông đồng bộ, hiệu quả.
Hai là, không gian khu trung tâm đô thị

Nơi đây ra đời song hành với sự chuyển mình của cơ cấu kinh tế, được
chính quyền đầu tư xây dựng. Hệ thống đường phố quy hoạch, thường tập
trung quanh một không gian rộng lớn, như quảng trường, tuyến giao thông
chính. Khu vực này là nơi tọa lạc của những công trình trọng điểm, quy mô
lớn, tạo nên những điểm nhấn thị giác, góp phần định hình diện mạo không
gian. Do đặc thù quy hoạch, các khu vực này thường thoáng đãng, mang tính
chặt chẽ, đôi khi toát lên vẻ hoành tráng, vô hình chung tạo thành những
khoảng không rộng lớn, tách biệt khỏi khu dân cư, nhất là vào ban đêm hay
những ngày nghỉ.

Ba là, không gian tuyến phố
Hệ thống đường sá của đô thị vùng ĐBSCL thường được kiến tạo theo
mô hình mạng lưới với các tuyến đường song song hoặc hướng về phía bờ
sông. Không gian đô thị chủ yếu được định hình bởi những khu nhà chia lô
san sát, bám theo các trục đường lộ, tạo nên diện mạo thương mại và dịch vụ
nhộn nhịp. Tuy nhiên, sự thiếu vắng yếu tố thiên nhiên và mặt nước khiến
cảnh quan đô thị trở nên đơn điệu. Kiến trúc nhà phố hóa, phổ biến trong khu
vực, thường tạo nên diện mạo đô thị thiếu tính quy hoạch, với sự pha trộn hỗn
tạp giữa các phong cách kiến trúc, ngay cả trong những khu vực được quy
hoạch mới. Kiến trúc này không những không tận dụng tiềm năng của hệ
thống giao thông thủy mà còn quay lưng lại với sông nước, đẩy những yếu tố
thiếu thẩm mỹ và dễ gây ô nhiễm về phía bờ sông, chưa góp phần tạo dựng
nét đặc trưng riêng biệt cho không gian đô thị vùng ĐBSCL.

42