Page 72 - Đặc trưng và đổi mới kinh tế - xã hội - văn hóa của Đồng bằng sông Cửu Long trong bối cảnh mới

thoa văn hóa đã tạo nên nét độc đáo riêng biệt cho văn hóa làng quê nơi đây,
thể hiện sự hòa hợp, dung hòa giữa các nền văn hóa.

2.3 MỐI QUAN HỆ GIỮA SINH THÁI TỰ NHIÊN, ĐỊNH CƯ,
NÔNG THÔN VÀ ĐÔ THỊ
2.3.1 Mối quan hệ giữa sinh thái tự nhiên và các kiểu định cư

Lịch sử nền văn minh sông nước ở ĐBSCL bắt đầu từ thiên niên kỷ thứ
nhất trước Công nguyên với đỉnh cao là giai đoạn Óc Eo – Phù Nam (Thế kỷ
I-VII). Trải qua những biến thiên, thăng trầm của lịch sử, vùng châu thổ hạ
lưu sông Mekong dường như bị lãng quên, chìm vào giấc ngủ dài tới cả thiên
niên kỷ.
Vùng ĐBSCL thuộc tiểu vùng văn hóa Tây Nam Bộ, bao phủ phần lớn
diện tích Nam Bộ, là miền đất trù phú với địa hình bằng phẳng, thấp thoáng
ngang tầm mặt nước biển. Hệ thống sông ngòi chằng chịt cùng những vùng
đất trống bùn lầy, ngập sâu trong mùa mưa, tạo nên một bức tranh thiên nhiên
đa dạng, độc đáo. Sự kết hợp hài hòa giữa sông, rạch, biển và đất đã kiến tạo
nên những vùng sinh thái độc đáo, từ núi, biển, rừng đước nguyên sinh đến
vùng phù sa nước ngọt. Đất đai màu mỡ, phì nhiêu là yếu tố thuận lợi cho cư
dân khai phá, sinh sống và phát triển kinh tế. Khí hậu thuận lợi, thiên nhiên
ưu đãi đã tạo nên một bức tranh thiên nhiên tươi tốt, tràn đầy sức sống. Nơi
đây từng là vùng đất của dòng lúa nổi, hay còn gọi là lúa trời, bởi người dân
không cần gieo cấy, hạt lúa chín rơi rụng, kết cứng trong bùn khô, đến mùa
mưa lại nảy mầm, mang đến những mùa màng bội thu.

Khu dân cư của vùng Nam Bộ thường tập trung theo từng cụm xóm,
hòa quyện với môi trường thiên nhiên ven kênh rạch. Hướng nhà chủ yếu
được lựa chọn là Đông, Đông Nam hoặc Nam, ngoại trừ trường hợp giáp với
trục đường giao thông hoặc sông rạch. Kiến trúc nhà ở mang phong cách bán
kiên cố với bố cục đơn giản bao gồm sân, vườn rau, cây ăn trái, chuồng nuôi
gia súc, công trình phụ và khu vệ sinh. Đất cư trú ở vùng này được gọi chung
là điền và thổ. Điền là đất ruộng lúa, gồm hai loại: sơn điền (đất cao ráo trên
núi) và thảo điền (đất thấp, nhiều cỏ). Mặc dù là đất trồng lúa nhưng vẫn có
một số người chọn dựng nhà trên đó. Thổ là đất trồng hoa màu và làm vườn,
trong đó thổ trạch là đất nền để xây dựng nhà ở, còn được gọi là thổ cư. Tùy
theo loại đất mà kiến trúc nhà ở cũng có những nét riêng biệt. Phân theo cấu
tạo nền, có thể kể đến các loại nhà: nhà sàn, nhà trên nền đất, nhà nửa sàn nửa
đất và nhà nổi trên sông. Bên trong ngôi nhà, thường có gian sinh hoạt chung
dành cho việc thờ tự và tiếp khách, được bài trí đồ đạc một cách đăng đối, tạo

46