Page 73 - Đặc trưng và đổi mới kinh tế - xã hội - văn hóa của Đồng bằng sông Cửu Long trong bối cảnh mới

nên sự trang trọng. Ngoài ra, còn có các gian phòng riêng tư cho các thành
viên trong gia đình.

Nước, yếu tố chủ đạo chi phối toàn bộ đời sống người dân ĐBSCL là
nguồn cội của sự sống, là nơi hun đúc giá trị tinh thần và tâm linh sâu sắc.
Dòng nước hiền hòa mang đến sự ấm no, nhưng cũng ẩn chứa sức mạnh dữ
dội, tạo nên những cơn lũ lụt bất ngờ. Sự cần thiết di chuyển trên mặt nước,
bằng thuyền bè hay những cây cầu khỉ đã hình thành những tụ điểm sinh hoạt,
những khu chợ sầm uất dọc theo các ngã ba sông và chân cầu. Hệ thống sông
ngòi chằng chịt, lượng nước mưa dồi dào kết hợp với dòng chảy từ các con
sông chính, tạo nên những đợt lũ dữ dội, đe dọa cuộc sống của người dân ven
sông. Đặc thù địa hình của vùng đồng bằng sông nước đã góp phần hình thành
những làng nổi, những ngôi nhà chông chênh trên mặt sông, những bè cá chập
chờn, những xóm chài ẩn hiện. Kiến trúc nhà cửa cũng mang dấu ấn riêng:
nhà sàn vững chãi, nhà nền đất vững chắc và nhà nửa sàn nửa đất, thích nghi
với môi trường sông nước.

Nằm giữa vùng ĐBSCL mênh mông, sự khai phá đất đai do các chúa
Nguyễn thời phong kiến đã tạo nên những diện tích sở hữu đất rộng lớn hơn
hẳn so với hai miền Bắc và Trung. Những vườn cây ăn trái quy mô lớn minh
chứng cho tính chuyên canh mang lại hiệu quả kinh tế, nuôi dưỡng cuộc sống
của người dân nơi đây, biến nó thành một ngành kinh tế chủ lực. Điều này là
nét đặc trưng độc đáo của miệt vườn Nam Bộ. Nhà ở miệt vườn thường được
xây dựng trên những khu đất rộng rãi, với vườn cây và ao, rạch nước bao
quanh. Phía trước sân và nhà ở là những vườn cây thấp tầng như nhãn, bưởi,
cam..., xen kẽ là những hàng cây cau, cây kiểng và cây bụi. Phần lớn diện tích
còn lại được dành cho trồng rau khoai (vu đậu thổ), hoa màu. Một số nhà chỉ
trồng cây kiểng. Sân trước nhà thường rộng, chậu kiểng được đặt ngay sát
hiên với những loại cây mai vàng, mai chiếu thủy, thiên tuế, bông trang...
nhằm tạo nên một dạng bình phong, tránh việc cổng nhà đối diện trực tiếp
vào nhà. Sân trong nhà có hồ cạn trang trí non bộ, trồng sen, tạo nên một
không gian mở. Lối vào nhà thường được bố trí ở bên hông với cây xanh làm
điểm nhấn, tạo bóng mát cho hiên nhà và hành lang bên cạnh.
Những đặc trưng ứng xử độc đáo đối với thiên nhiên ở ĐBSCL hé lộ
bức tranh toàn cảnh về điều kiện tự nhiên và khí hậu địa phương. Môi trường
thiên nhiên đã tác động sâu sắc, tạo nên những nét văn hóa riêng biệt, phản
ánh trong phong tục, tập quán và thói quen của người dân địa phương. Họ đã
lựa chọn cách ứng xử hòa hợp, tận dụng tối đa những ưu đãi của thiên nhiên,
không mâu thuẫn hay đối đầu. Người dân nơi đây đã vận dụng những kinh

47