Page 75 - Đặc trưng và đổi mới kinh tế - xã hội - văn hóa của Đồng bằng sông Cửu Long trong bối cảnh mới

Sự phát triển kinh tế để lại những hậu quả nghiêm trọng, thể hiện rõ nét
qua các vấn đề môi trường. Ô nhiễm môi trường gia tăng, hệ sinh thái mất
cân bằng trầm trọng, đất đai sụt lún, mực nước ngầm suy giảm, bờ biển bị
xâm thực. Diện tích rừng tự nhiên, đặc biệt là rừng ngập mặn, rừng tràm, rừng
phòng hộ, bị khai thác, chuyển đổi mục đích sử dụng hoặc suy thoái nghiêm
trọng. Việc khai thác bùn cát quá mức, xây dựng nhà cửa và cơ sở hạ tầng sát
bờ sông, kênh, rạch đã làm tăng nguy cơ sạt lở.

Sự biến đổi khí hậu đã làm lu mờ ranh giới rõ ràng giữa mùa mưa và
mùa khô, thay vào đó là những đợt hạn hán và lũ lụt cực đoan diễn ra thường
xuyên hơn với cường độ ngày càng nghiêm trọng. Nông dân, những người
trực tiếp đối mặt với thiên tai là đối tượng chịu thiệt hại nặng nề. Một ví dụ
minh chứng cho sự tàn phá của thiên nhiên là hiện tượng nước mặn xâm nhập
vào vườn cây ăn trái, có thể xóa sạch những nỗ lực và tâm huyết vun trồng
của người nông dân trong nhiều năm, đẩy họ vào cảnh khốn cùng. Tại các
khu vực ven sông, cuộc sống của người dân cũng bị ảnh hưởng nghiêm trọng
khi mỗi mùa lũ đến. Vấn đề về chỗ ở, đi lại và sinh hoạt trở nên bức thiết, đòi
hỏi những giải pháp kịp thời và hiệu quả.

Vùng ĐBSCL là một trong những khu vực chịu tác động nặng nề nhất
bởi hiện tượng nước biển dâng. Hoạt động khai thác, sử dụng nước ở thượng
nguồn sông Mekong đã dẫn đến tình trạng thiếu nước ngọt cục bộ tại một số
thời điểm, đặc biệt là sự suy giảm mạnh mẽ lượng phù sa đổ về vùng đồng
bằng này. Bên cạnh đó, tình trạng xâm nhập mặn, ô nhiễm môi trường và
ngập úng khi triều cường xảy ra ở nhiều đô thị là những vấn đề đáng báo
động. Sạt lở bờ sông, bờ biển, mất rừng ngập mặn ven biển diễn ra nghiêm
trọng, đặt ra những thách thức lớn cho vùng (Trang, 2023).

2.4 NÉT ĐẶC TRƯNG, ĐIỂM TÍCH CỰC, HẠN CHẾ VÀ NHU
CẦU ĐỔI MỚI, ĐỀ XUẤT CHÍNH SÁCH

Sự lưu trú lâu đời từ quê hương gốc không làm lu mờ bản năng thích
nghi của người Việt. Họ luôn biến đổi, điều chỉnh đời sống cho phù hợp với
môi trường mới. Do đó, việc lựa chọn địa bàn cư trú trở thành yếu tố then
chốt, góp phần không nhỏ vào sự ổn định và phát triển của họ. Trong giai
đoạn đầu khai hoang, người Việt thường ưu tiên những vùng đất ven sông.
Nơi đây thuận lợi cho việc di chuyển, khai thác thủy sản, đồng thời cung cấp
nguồn nước ngọt dồi dào từ sông, kênh, rạch. Tránh xa những vùng đầm lầy
ẩm thấp, không chỉ bất tiện mà còn tiềm ẩn nguy cơ dịch bệnh và thú dữ.

49