Page 77 - Đặc trưng và đổi mới kinh tế - xã hội - văn hóa của Đồng bằng sông Cửu Long trong bối cảnh mới

Nét đặc trưng nổi bật của văn minh miệt vườn thể hiện rõ nét trong kiến
trúc nhà cửa, gắn liền với những thửa ruộng, vườn tược bao quanh. Những
gia đình trung nông thường sở hữu những khu vườn rộng vài ba công đất,
trồng đầy cây ăn trái. Sân nhà, được để trống nhằm tạo sự thông thoáng, đôi
khi được tận dụng để phơi lúa, phơi củi hoặc trồng cây cảnh. Nằm cạnh mép
ngoài sân là bàn thờ, nơi người dân gửi gắm mong ước về mùa màng bội thu,
gia đạo bình an. Mép trong sân, sát với nhà, thường được bố trí một cái hàng
ba, rộng hay hẹp tùy theo điều kiện của mỗi gia đình.

Ngôi nhà truyền thống thường gắn liền với mảnh đất canh tác, tạo thành
một chỉnh thể hài hòa giữa chốn an cư và mảnh vườn sinh sống. Những gia
đình trung nông sở hữu những khoảng sân vườn rộng rãi với diện tích khoảng
vài ba công đất. Vườn được dành chủ yếu cho việc trồng cây ăn trái, mang
đến nguồn thực phẩm tươi ngon. Sân nhà, được bố trí thoáng đãng, đôi khi
được tận dụng để phơi lúa, phơi củi, mang đến sự tiện nghi cho cuộc sống.
Góc ngoài của sân thường được đặt một bàn thờ, thể hiện lòng thành kính,
cầu mong mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu, gia đình thịnh vượng. Kề
sát căn nhà là một hàng cây, rộng hay hẹp tùy theo quy mô của gia đình. Hàng
cây này đóng vai trò như một tấm chắn nắng, giúp giảm bớt cường độ ánh
sáng, tạo sự mát mẻ cho ngôi nhà, đồng thời hạn chế mưa tạt vào nhà. Hàng
cây cũng là nơi vui chơi lý tưởng cho trẻ nhỏ với những trò chơi dân gian như
nhảy dây, đánh chuyền. Phía sau nhà thường là một khu vườn, nơi bố trí
chuồng nuôi gia súc, bến nước phục vụ nhu cầu sinh hoạt.
Việc chọn lựa địa điểm sinh sống ven sông rạch mang đến nhiều lợi ích,
từ thuận lợi trong việc di chuyển, khai thác thủy sản, tiếp cận nguồn nước
ngọt đến việc tránh những vùng đầm lầy khó khăn và nguy hiểm. Tuy nhiên,
đời sống của cư dân ven sông cũng phải đối mặt với những thách thức như
triều cường, sạt lở bờ sông, ảnh hưởng trực tiếp đến sinh kế và an toàn của
người dân. Bên cạnh đó, việc xây dựng các công trình thủy điện ở thượng
nguồn sông Mekong đã gây ra những tác động tiêu cực, làm giảm sút nguồn
lợi sản xuất, ảnh hưởng đến sinh kế của người dân ĐBSCL và phá hủy môi
trường sống. Điều này đã thúc đẩy dòng người di cư khỏi vùng, tìm kiếm cơ
hội mới. Cư dân ven sông thường tập trung sinh sống thành những cộng đồng
không có ranh giới rõ ràng, tạo nên sự gắn kết, hỗ trợ lẫn nhau trong những
lúc khó khăn, thể hiện tinh thần tương trợ và đoàn kết.

51