Page 57 - Đặc trưng và đổi mới kinh tế - xã hội - văn hóa của Đồng bằng sông Cửu Long trong bối cảnh mới

Sự biến đổi khí hậu, nước biển dâng, cùng với các yếu tố xuyên biên
giới như các dự án thủy điện và chuyển nước ở thượng nguồn đã khiến kế
hoạch phát triển kinh tế - xã hội của các vùng chịu ảnh hưởng trở nên bất ổn
định và đối mặt với vô vàn thách thức.
Theo dự báo, sẽ có luồng di cư từ các vùng ven biển bị ảnh hưởng nặng
nề bởi biến đổi khí hậu và nước biển dâng đến các đô thị vùng phía Bắc và
phía Tây (như Châu Đốc, Long Xuyên, Cần Thơ, Vĩnh Long, Mỹ Tho, Tân
An...). Điều này sẽ gây áp lực lớn lên quy hoạch phát triển đô thị, phá vỡ trật
tự xã hội và làm suy giảm môi trường đô thị do gia tăng dân số đột ngột. Nếu
không có những giải pháp ứng phó hiệu quả trong tương lai gần, đây sẽ là
một thách thức vô cùng nghiêm trọng.
Sự hình thành chuỗi các công trình thủy điện và dự án chuyển nước tại
thượng nguồn sông Mekong là một mối nguy cơ lớn, gia tăng tác động tiêu
cực của biến đổi khí hậu đối với nguồn tài nguyên nước của ĐBSCL. Việc
chặn dòng chảy tự nhiên, tạo thành các hồ chứa bậc thang trên dòng chảy
sông Mekong, dẫn đến thay đổi đáng kể tiến trình thủy văn, đồng thời cho
phép kiểm soát dòng chảy theo ý muốn của các chủ sở hữu nhà máy thủy điện.
Vùng hạ lưu sông Mekong, bao gồm khu vực sông Tông - lê - sap của
Campuchia và ĐBSCL của Việt Nam, sẽ phải hứng chịu những tác động tiêu
cực mạnh mẽ từ hoạt động của các nhà máy thủy điện trên thượng nguồn. Các
tác động này bao gồm thay đổi đặc điểm quy luật thủy văn, thủy lực của dòng
chảy, suy giảm chuyển tải trầm tích, bao gồm cả chất dinh dưỡng trong nước,
thay đổi hình thái sông, ảnh hưởng đến chất lượng nước và gia tăng nguy cơ
nhiễm mặn cho các khu vực ven biển.

2.2 LỊCH SỬ ĐỊNH CƯ, KHU DÂN CƯ VÀ ĐÔ THỊ

2.2.1 Lịch sử định cư
Vương quốc Phù Nam với danh xưng Vyadhapura - đô thị của người
săn bắn, tọa lạc trên tuyến đường giao thương huyết mạch nối liền Ấn Độ và
Trung Quốc. Nền văn minh rực rỡ này tồn tại từ thế kỷ II đến đầu thế kỷ VIII,
đạt đến đỉnh cao thịnh vượng từ thế kỷ III đến thế kỷ V. Lãnh thổ Phù Nam
trải rộng từ ĐBSCL đến Nam Trung Bộ, bao gồm cả vùng trung lưu sông
Mekong, thung lũng sông Mênam và bán đảo Mã Lai (Phương và ctv., 1992).
Sau thời kỳ huy hoàng, vương quốc Phù Nam dần suy yếu và tan rã vào cuối
thế kỷ VI. Chân Lạp, một quốc gia phụ thuộc của Phù Nam do người Khmer
xây dựng, nhanh chóng phát triển mạnh mẽ, giành độc lập và xâm chiếm một
phần lãnh thổ của Phù Nam vào đầu thế kỷ VII.

31