Page 116 - Đặc trưng và đổi mới kinh tế - xã hội - văn hóa của Đồng bằng sông Cửu Long trong bối cảnh mới

Vương quốc Chân Lạp tồn tại ở vùng ĐBSCL vài thế kỷ, bị suy yếu do
chia rẽ nội bộ và xung đột chiến tranh với các quốc gia láng giềng vào đầu
thế kỷ thứ 9 (Giang, 2006; Stark et al., 2017; Rawson et al., 2024; Oxford
University, 2024), sau đó đã phục hồi khá cường thịnh trở lại cho đến thế kỷ
thứ 11 (Giang, 2006). Tuy nhiên, vương quốc này lại bị suy tàn vào thế kỷ 16
(Giang, 2006; Oxford University, 2024). Về thành phần nhân chủng học của
cư dân Phù Nam vẫn còn nhiều ý kiến khác nhau (Malleret, 1959; Le, 2007).
Về xã hội, người Phù Nam đã tổ chức những hình thái xã hội được phân chia
thành nhiều tầng lớp khác nhau và đã có các chủ sở hữu tài sản, người lao
động được có nhiều ngành của họ (Le, 2007).

Khi đề cập đến nhóm cộng đồng ở vùng ĐBSCL, hai cộng đồng di
dân đến và định cư ở vùng từ thế kỷ 15 đến tận sau này là người Chăm và
người Hoa.

Cộng đồng người Chăm

Người Chăm chạy trốn khỏi sự suy tàn của Vương quốc Chămpa (từ thế
kỷ 15 trở đi), đã định cư ở ĐBSCL, phân bố ở Đồng Tháp, Trà Vinh, Cần Thơ
và nhiều nhất ở tỉnh Châu Giang, tỉnh An Giang (Đại Nam thực lục, 1909).
Người Chăm vẫn duy trì đức tin Hồi giáo và bản sắc văn hóa riêng biệt của
mình nên có những khác biệt so với người Việt sống ở vùng này (chương 8;
Dorohiem, 2024).

Khu định cư của người Chăm thường nằm gần sông hoặc kênh rạch,
phù hợp với truyền thống phụ thuộc vào nông nghiệp và sinh kế dựa vào sông
nước. Hai đặc điểm về cư trú của người Chăm là: (1) sống tập trung với những
ngôi nhà được xây dựng gần nhau, nuôi dưỡng ý thức cộng đồng mạnh mẽ và
hỗ trợ lẫn nhau, và (2) gần các nhà thờ Hồi giáo; trong các cộng đồng người
Chăm chủ yếu theo đạo Hồi, các nhà thờ Hồi giáo hoặc phòng cầu nguyện
đóng vai trò trung tâm trong cuộc sống của làng. Nhà cửa thường được xây
dựng trong phạm vi đi bộ từ các công trình tôn giáo này.

Cộng đồng người Hoa
Người Hoa di cư đến đồng bằng từ thế kỷ thứ 17, thời nhà Minh và nhà
Thanh. Từ thế kỷ 17 trở đi, thương gia và người định cư Trung Quốc, chủ yếu
thuộc nhóm Minh Hương, đã thành lập các cộng đồng ở sống ở nhiều nơi,
trong đó một nhóm người hoa đã định cư ở vùng đồng bằng (Đôn, 2007). Họ
trở nên có ảnh hưởng trong thương mại và buôn bán, thường hòa nhập với
người dân Việt Nam. Cộng đồng người Hoa sống ở nhiều tỉnh, nổi bật nhất là
ở Hà Tiên với vai trò của dòng họ Mạc Cửu (Sển, 1999; Nam, 1973).

90