Page 111 - Đặc trưng và đổi mới kinh tế - xã hội - văn hóa của Đồng bằng sông Cửu Long trong bối cảnh mới
P. 111
Chương 4
KHẨN HOANG VÀ KINH TẾ NÔNG NGHIỆP
1
Lê Quốc Việt , Lê Phát Quới 2*
1 Hợp tác xã Nông dân Sáng tạo, huyện Châu Thành, Kiên Giang
2 Trung tâm Khoa học Môi trường và Sinh thái
*
( Email: quoilp@gmail.com)
4.1 GIỚI THIỆU
Vùng Đồng bằng sông Cửu Long của Việt Nam (ĐBSCL) có lịch sử
phát triển tương đối trẻ so với các vùng khác của Việt Nam. Vùng này đóng
góp thành tựu về sản lượng lương thực quan trọng nhất về an ninh lương thực
và xuất khẩu nông sản cho quốc gia (VCCI & Fulbright, 2022). Đạt được tầm
quan trọng đó, vùng đất này đã trải qua hàng thế kỷ khai khẩn, mở rộng đất
canh tác, cải tạo đất phèn, đất mặn và áp dụng những tiến bộ khoa học kỹ
thuật vào sản xuất nông nghiệp.
Việc khẩn hoang phát triển đất canh tác không chỉ dừng lại ở việc phát
triển kinh tế mà còn gắn liền với việc định cư, xây dựng cộng đồng và hình
thành nét văn hóa đặc trưng của cư dân nơi đây (Nam, 1973). Những nỗ lực
khai phá đã biến vùng đất hoang sơ, đầy thử thách trở thành một khu vực trù
phú với các ngành nông nghiệp chủ lực như trồng lúa, cây ăn trái và nuôi
trồng thủy sản. Ngày nay, trước áp lực của biến đổi khí hậu và yêu cầu phát
triển bền vững, vùng ĐBSCL tiếp tục trước những thời cơ và thách thức trong
phát triển nông nghiệp và phát triển kinh tế - xã hội (Thủ tướng Chính phủ,
2022). Do đó, chương này phân tích mối quan hệ giữa hệ sinh thái tự nhiên,
tiến trình khẩn hoang và phát triển kiểu sử dụng đất nông nghiệp trong thời
gian qua. Kết quả này giúp định hướng các giải pháp sử dụng tài nguyên hợp
lý để đảm bảo vùng đất này phát triển bền vững, vừa giữ được bản sắc vừa
đáp ứng được mục tiêu phát triển của Chính phủ đến năm 2030, tầm nhìn đến
năm 2050.
4.2 SỰ HÌNH THÀNH VÀ CẢNH QUAN ĐỒNG BẰNG
4.2.1 Yếu tố tự nhiên hình thành đồng bằng
ĐBSCL là đồng bằng lớn thứ ba trên thế giới với đặc trưng là có sự bồi
lắng trầm tích trong thời gian dài trong lưu vực rộng lớn dưới ảnh hưởng của
sông và khí hậu gió mùa (Tamura et al., 2020; Anthony et al., 2025). Hạ lưu
85
