Page 121 - Đặc trưng và đổi mới kinh tế - xã hội - văn hóa của Đồng bằng sông Cửu Long trong bối cảnh mới

- Bảo vệ và phát triển vườn cây ăn trái từ lũ lớn: Bảo vệ vườn cây ăn
trái chuyên canh đồng thời phát triển vùng chuyên canh mới ở tỉnh Tiền
Giang, Bến Tre, Vĩnh Long, Đồng Tháp, thành phố Cần Thơ.

(3) Xây dựng đê bao ngăn mặn: Cùng với hệ thống thủy lợi, hệ thống

đê bao ngăn mặn giúp ngọt hóa nhiều tiểu vùng ven biển bị mặn trong mùa
khô, giúp mở rộng diện tích và tăng vụ lúa. Bên cạnh đó, đê bao ngăn mặn
giúp bảo vệ các tiểu vùng vườn cây ăn trái chuyên canh ven biển. Từ ngân
sách của Chính phủ và tín dụng của Ngân hàng Thế giới, nhiều dự án ngọt
hóa bao gồm: Gò Công (38.000 ha), Nam Măng Thít (267.000 ha), Quản Lộ-
Phụng Hiệp (350.000 ha), Ba Lai (133.875 ha) (Vo & Pham, 2005); khoảng
450 km đê biển, 1.290 km kênh chính và 7.000 km kênh cấp 3-4 có các hệ
thống cống được xây dựng (Xô, 2013).
Đầu tư công trình thủy lợi và đê đã giúp đạt được những thành tựu về
sản xuất lúa. Trong giai đoạn 1975 - 2000, sản xuất nông nghiệp, đặc biệt là
lúa, không dựa trên hệ sinh thái tự nhiên mà phụ thuộc vào công trình thủy
lợi và kỹ thuật canh tác mới, hướng tới thâm canh, tăng vụ. Ở tiểu vùng lũ,
diện tích canh tác lúa tăng lên, đặc biệt ở tiểu vùng Đồng Tháp Mười và Tứ
Giác Long Xuyên. Tương tự, ở tiểu vùng ven biển, diện tích lúa phát triển ở
tiểu vùng Bán đảo Cà Mau.

Hình 4.2. Canh tác lúa vụ 3 trong khu vực có đê bao ngăn lũ (hình trái)
và đánh bắt cá trong mùa lũ trên ruộng lúa không có đê bao (hình phải)
(Nguồn: Quới, 2019, 2022)

Thâm canh tăng vụ lúa dựa vào giải pháp công trình và kỹ thuật thâm
canh mà không chú ý quy luật hệ sinh thái gây ra những tác động về môi
trường và từ đó giảm lợi nhuận kinh tế sản xuất, hạn chế cơ hội thu nhập cho
cư dân đánh bắt trong mùa lũ (Hình 4.2). Ở tiểu vùng lũ, canh tác lúa 3 vụ
liên tục làm cho độ phì nhiêu đất giảm, tăng chi phí phân bón hóa học và
thuốc bảo vệ thực vật, giảm nguồn lợi thủy sinh (Chapman et al., 2016). Tiểu

95