Page 124 - Đặc trưng và đổi mới kinh tế - xã hội - văn hóa của Đồng bằng sông Cửu Long trong bối cảnh mới

b. Thay đổi chính sách phát triển nông nghiệp của vùng

Từ năm 2000, Chính phủ nhận ra nhu cầu cần phải chuyển đổi sử dụng
đất lúa và đa dạng hóa sản xuất trên đất lúa không có hiệu quả kinh tế ở vùng
ĐBSCL nói chung, tiểu vùng bị ảnh hưởng ngập lũ và phèn, mặn nói riêng.
Khi đó, chức năng của hệ thống công trình xây dựng trước đây được thay đổi
dựa vào lợi thế sinh thái – thay thế ngăn lũ và mặn để làm lúa bằng quản lý
lũ và mặn để khai thác tài nguyên thiên nhiên hiệu quả kinh tế trong mùa lũ
và mùa khô, cải thiện thu nhập cho nông dân. Từ năm 2000 trở đi, chủ trương
“sống chung với lũ” làm thay đổi nhận thức quản lý lũ để phát triển nông
nghiệp và sinh kế cư dân. Theo đó, các giải pháp tổng hợp kết hợp công trình
và phi công trình được triển khai. Ở vùng ngập lũ sâu, hệ thống “đê bao tháng
8” đảm bảo vụ lúa hè thu không bị thiệt hại do lũ và chủ động sạ lúa đông
xuân sớm hơn bên cạnh giải pháp kỹ thuật canh tác (điều chỉnh mùa vụ, giống
ngắn ngày, hệ thống canh tác trong mùa lũ) đã được áp dụng thành công ở
nhiều tỉnh An Giang, Đồng Tháp, Cần Thơ và Long An. Ở tiểu vùng ngập ít
hơn, hệ thống đê bao “triệt để” kiểm soát lũ và phát triển lúa vụ thu đông theo
cơ cấu 8 vụ/3 năm (Bắc Vàm Nao và Chợ Mới của tỉnh An Giang) hoặc phát
triển hoa màu, cây ăn trái và chăn nuôi (Chợ Mới của tỉnh An Giang, Đồng
Tháp, Vĩnh Long, Tiền Giang).

Ở tiểu vùng ven biển, nước mặn bắt đầu được xem là nguồn tài nguyên
chứ không phải là trở ngại cho sản xuất nông nghiệp. Khi đó, nông dân chuyển
sản xuất lúa sang nuôi tôm chuyên dựa vào hệ sinh thái mặn hoặc nuôi tôm
vào mùa khô và luân canh với lúa trong mùa mưa ở hệ sinh thái lợ, kết quả
cho lợi nhuận sản xuất cao hơn độc canh lúa 2 vụ, trong khi giúp hệ sinh thái
nông nghiệp trở lại nguyên trạng của nó (Nhan et al., 2007).

Phát triển sản xuất nông nghiệp, đặc biệt là lúa, dựa trên chỉ tiêu sản
lượng và khai thác tối đa tài nguyên thiên nhiên bắt đầu biểu hiện năng suất
đụng trần trong khi đầu tư vật tư nông nghiệp tăng lên (Nhân, 2009; Chapman
et al., 2016). Bên cạnh đó, biểu hiện của biến đổi khí hậu và thay đổi bất
thường dòng chảy của sông Mekong ngày càng rõ ràng hơn. Khi đó Chính
phủ phê duyệt và triển khai Đề án tái cơ cấu nông nghiệp. Mục tiêu của đề
án là cải tiến hiệu quả và khả năng cạnh tranh thông qua tăng năng suất, chất
lượng, giá trị gia tăng, thu nhập nông dân và kinh tế nông thôn qua nâng cấp
và phát triển chuỗi giá trị nông sản, tổ chức sản xuất và kinh doanh hợp lý.
Bên cạnh đó, nông dân canh tác lúa hoặc khai thác đất trồng lúa cũng được
hỗ trợ tiền nhằm khuyến khích duy trì và phát triển đất lúa qua Nghị định
35/2015/NĐ-CP.

98