Page 39 - Đặc trưng và đổi mới kinh tế - xã hội - văn hóa của Đồng bằng sông Cửu Long trong bối cảnh mới

văn hóa trong vùng. Đặc trưng này vừa là sức mạnh xã hội vừa là nền tảng
thúc đẩy sự phát triển bền vững.

1.4 THAY ĐỔI NHẬN THỨC VÀ HÀNH VI ĐỂ TĂNG CƯỜNG
NĂNG LỰC THÍCH ỨNG VÀ HỘI NHẬP
Môi trường tự nhiên - kinh tế - xã hội luôn biến động. Do đó, yếu tố con
người liên quan đến hành vi ứng xử với môi trường sống cũng phải thay đổi
để thích nghi (Thêm, 2022, tr. 855). Điều này đã xảy ra trong suốt tiến trình
phát triển, từ lúc bắt đầu khai khẩn đồng bằng (cách đây 300-400 năm) đến
hiện nay. Cuộc sống của cư dân đồng bằng nhìn chung phát triển và trong
tương lai sẽ tiếp tục phát triển theo kỳ vọng. Trong khi tài nguyên thiên nhiên
có chiều hướng suy giảm và thay đổi khó lường. Để ứng phó hiệu quả với
thách thức và cơ hội về môi trường tự nhiên và kinh tế-xã hội, việc điều chỉnh
nhận thức và hành vi của cộng đồng là cần thiết. Hành vi ứng xử nào từ trước
đến nay không còn phù hợp với bối cảnh mới thì cần thay đổi để chủ động
xây dựng khả năng thích ứng và thúc đẩy hội nhập. Bốn vấn đề cần quan tâm
về thay đổi nhận thức và hành vi như sau:

Nhận thức thách thức môi trường tự nhiên và biến đổi khí hậu: Nâng
cao nhận thức suy thoái tài nguyên thiên nhiên từ hậu quả biến đổi khí hậu và
thay đổi thủy văn sông Mekong là bước đầu tiên để thay đổi hành vi. Khi hiểu
rõ về ảnh hưởng của tài nguyên thiên nhiên suy giảm, nguy cơ xâm nhập mặn,
hạn hán và mất lũ, ảnh hưởng đến hoạt động sinh kế, cư dân sẽ có xu hướng
áp dụng các biện pháp thích ứng thông minh phù hợp. Khi đó họ không còn
suy nghĩ là “vựa” hoặc “làm chơi ăn thiệt”. Các Viện/Trường và tổ chức Đoàn
thể (Hội Nông dân, Hội Phụ nữ, Đoàn Thanh niên) thông qua nguồn lực trong
nước và hỗ trợ có yếu tố nước ngoài triển khai công tác này. Tuy nhiên, nâng
cao nhận thức và hành vi cần thực hiện rộng rãi hơn, kết hợp các phương tiện
truyền thông, chú trọng học sinh phổ thông.

Tăng cường năng lực thích ứng qua giáo dục và đào tạo: Giáo dục và
đào tạo có vai trò quan trọng trong việc thay đổi nhận thức và hành vi của
cộng đồng. Các chương trình giáo dục và đào tạo tập trung vào thay đổi môi
trường, kỹ thuật sản xuất nông nghiệp thuận thiên nhiên và thông minh với
biến đổi khí hậu, kỹ năng nghề nghiệp mới giúp cư dân có kiến thức và kỹ
năng để thay đổi hành vi ứng xử với môi trường và hoạt động sinh kế phù hợp
(chương 12). Thông qua đó, thế hệ cư dân tương lai sẵn sàng hơn trong việc
tiếp cận và tận dụng các cơ hội từ bên ngoài.

13