Page 166 - Đặc trưng và đổi mới kinh tế - xã hội - văn hóa của Đồng bằng sông Cửu Long trong bối cảnh mới

trị, mục tiêu chung, đồng thời có sự phụ thuộc và gắn kết lẫn nhau trong một
môi trường nhất định.

6.2.2 Phát triển cộng đồng
Phát triển cộng đồng là một tiến trình các thành viên trong một cộng
đồng cùng hợp tác, làm việc và sử dụng các nguồn lực sẵn có để nâng cao
chất lượng cuộc sống, cải thiện điều kiện kinh tế, xã hội, văn hóa và môi
trường của cộng đồng đó (Filippis & Saegert, 2012; An & Đức, 2016). Tiến
trình này thường bao gồm việc xác định nhu cầu, ưu tiên các vấn đề cấp thiết
và triển khai các giải pháp phù hợp dựa trên sức mạnh, tài nguyên của cộng
đồng cùng với sự hỗ trợ từ bên ngoài (chính phủ hoặc tổ chức phát triển, phi
chính phủ). Nói cách khác, phát triển cộng đồng là quá trình xây dựng và
nâng cao năng lực tự quản, hợp tác và sử dụng các nguồn lực của cộng đồng
để cải thiện các khía cạnh kinh tế, xã hội, văn hóa và môi trường, đảm bảo
sự tham gia của mọi thành viên và hướng đến mục tiêu phát triển bền vững
và công bằng.

Năm yếu tố chính của tiến trình phát triển cộng đồng, bao gồm:
(i) Sự tham gia của cộng đồng: Đây là một yếu tố cơ bản nhất cho phát
triển cộng đồng (Smith, 2006). Mọi thành viên đều có cơ hội tham gia vào
quá trình ra quyết định và đóng góp vào sự phát triển của cộng đồng. Tùy vào
điều kiện, tính đặc thù của nguồn lực (tài chính, con người, tự nhiên, vật lý
và xã hội) khác nhau, mức độ tham gia của thành viên động đồng sẽ khác
nhau, từ thấp đến cao (Hart, 1992): bắt chước làm theo → trang trí → đặt tên
→ thông báo, giao quyền → tham vấn → khởi xướng, tham gia quyết định →
chủ động tổ chức, định hướng → quyết định.
(ii) Tính tự lực và bền vững: Cộng đồng được khuyến khích tự dựa vào
năng lực và nguồn lực sẵn có để giải quyết các vấn đề, nhằm đảm bảo tính bền
vững lâu dài, không nên phụ thuộc vào sự hỗ trợ bên ngoài, nhất là tự chủ
trong các quyết định và công việc (Muhoho et al., 2023). Tuy nhiên, để phát
huy hiệu quả và sự phát triển của cộng đồng, những trợ lực bên ngoài cũng có
thể được xem xét và tiếp nhận. Tính tự lực ở đây chủ yếu nhấn mạnh sự chủ
động, tận dụng nguồn lực sẵn có để phát triển hơn là sự trông chờ bên ngoài.
(iii) Tăng cường năng lực: Thông qua các hoạt động đào tạo và giáo
dục, cộng đồng nâng cao năng lực tự quản lý, kỹ năng và kiến thức để phát
triển. Năng lực là yếu tố cần và tiên quyết cho phát triển cộng đồng. Trong
nhiều khía cạnh của năng lực nòng cốt, năng lực thích ứng và cải tiến liên tục

140