Page 29 - Đặc trưng và đổi mới kinh tế - xã hội - văn hóa của Đồng bằng sông Cửu Long trong bối cảnh mới

Chương 1

ĐỒNG BẰNG SÔNG CỬU LONG:
THÍCH NGHI, ĐỔI MỚI VÀ PHÁT TRIỂN

Đặng Kiều Nhân , Nguyễn Ánh Minh , Văn Phạm Đăng Trí
2
1*
3
1 Viện Nghiên cứu Phát triển Đồng bằng sông Cửu Long, Trường Đại học Cần Thơ
2 Khoa Khoa học Xã hội và Nhân văn, Trường Đại học Cần Thơ
3 Viện Nghiên cứu Biến đổi Khí hậu, Trường Đại học Cần Thơ
*
( Email: dknhan@ctu.edu.vn)

1.1 GIỚI THIỆU
Vùng Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) có lịch sử phát triển tương
đối mới so với các vùng khác của Việt Nam. Vùng có nét đặc trưng trong
mối quan hệ động nhân quả giữa hệ sinh thái tự nhiên - kinh tế - xã hội
(Thêm, 2022, tr. 837). Đặc trưng này thay đổi gắn liền với hệ thống thủy văn,
tài nguyên, mục tiêu phát triển và thích nghi theo tiến trình phát triển. Sản
phẩm và giá trị của đặc trưng đó có thể gọi là “văn hóa” của vùng (Thêm,
2022, tr. 47).
Ở vùng ĐBSCL, hệ sinh thái tự nhiên là nền tảng cơ bản của tiến trình
định cư, khai thác tài nguyên thiên nhiên và phát triển kinh tế - xã hội. Ngược
lại, phát triển kinh tế - xã hội cũng tác động trở lại qua nhận thức và hành vi
ứng xử của cư dân địa phương (Hình 1.1). Yếu tố thay đổi thủy văn của
Mekong và kinh tế - xã hội của quốc gia và thế giới có tác động lớn đến hệ
sinh thái tự nhiên và phát triển kinh tế - xã hội của vùng. Hệ sinh thái tự nhiên
của đồng bằng đóng góp lớn vào đảm bảo an ninh lương thực và thành tựu
kinh tế nông nghiệp của đất nước. Trong suốt tiến trình định cư và phát triển,
người dân ở đồng bằng đã ứng xử và thích nghi với điều kiện tự nhiên để phát
triển cuộc sống. Theo thời gian, tiến trình phát triển tạo nên bản sắc và tính
cách đặc thù của cư dân ở đây không giống với các vùng khác của đất nước,
thể hiện qua đặc điểm định cư, kết cấu hạ tầng, giá trị, niềm tin, phong tục,
ngôn ngữ và hành vi xã hội (Thêm, 2022, tr. 835). Bản sắc đặc thù đó được
xem là đặc trưng kinh tế - xã hội - văn hóa của vùng.

3