Page 173 - Đặc trưng và đổi mới kinh tế - xã hội - văn hóa của Đồng bằng sông Cửu Long trong bối cảnh mới

- Xâm nhập mặn và thiếu nước ngọt: Tiểu vùng ven biển thường xuyên
đối mặt với xâm nhập mặn, làm giảm năng suất cây trồng và ảnh hưởng đến
thu nhập của nông dân. Tình trạng này khiến nhiều loại cây trồng truyền thống
không còn phù hợp, gây khó khăn cho sinh kế của các hộ nông dân.
- Tác động của lũ thấp và hạn: Lũ thấp thường xuyên làm giảm độ phì
nhiêu đất và gây xâm nhập mặn sớm hơn ở tiểu vùng ven biển. Khó khăn này
đòi hỏi doanh nghiệp nông nghiệp và cộng đồng phải liên tục điều chỉnh các
biện pháp canh tác, song việc thích ứng gặp khó khăn do hạn chế về tài nguyên
và công nghệ.

- Suy giảm đa dạng sinh học và tài nguyên đất: Thâm canh và chuyên
canh dần gây ra suy giảm đa dạng sinh học, thoái hóa đất và làm mất dần các
giống cây trồng bản địa. Điều này ảnh hưởng lớn đến khả năng phục hồi của
hệ sinh thái tự nhiên và thoái hóa đất, tăng chi phí vật tư nông nghiệp
(Nguyen, 2017).

c. Sự phân mảnh và thiếu liên kết trong chuỗi giá trị
Vùng ĐBSCL chưa có các chuỗi giá trị nông sản được xây dựng hoàn
thiện và hiệu quả. Sự phân mảnh trong sản xuất và thiếu liên kết giữa các bên
liên quan dẫn đến việc giảm giá trị gia tăng và khả năng cạnh tranh của sản
phẩm nông nghiệp. Cụ thể:

- Thiếu liên kết giữa nông dân và doanh nghiệp: Phần lớn các hộ sản
xuất nông nghiệp vẫn sản xuất tự cung tự cấp hoặc phụ thuộc vào các thương
lái nhỏ, khiến giá trị sản phẩm thấp và khó kiểm soát chất lượng. Sự liên kết
gặp nhiều thách thức, đặc biệt là niềm tin và sự chia sẻ trong hợp tác (lợi ích
và rủi ro) (Tín và ctv., 2022);

- Hạn chế về công nghệ chế biến và bảo quản: Công nghệ chế biến, bảo
quản thiếu và lạc hậu dẫn đến tổn thất sau thu hoạch cao và khó khăn trong
việc phát triển các sản phẩm có giá trị gia tăng cao.

d. Bảo tồn văn hóa bản địa và tri thức truyền thống
Chuyển dịch kinh tế - xã hội và du nhập của các giá trị ngoại lai đã dẫn
đến sự mai một của văn hóa bản địa và tri thức truyền thống trong canh tác
và quản lý tài nguyên:

- Mai một tri thức bản địa: Thế hệ trẻ ít quan tâm đến các kỹ thuật canh
tác truyền thống và chuyển sang làm việc trong các ngành công nghiệp khác,
dẫn đến nguy cơ mất mát tri thức bản địa quý báu. Sự di cư của lực lượng lao

147