Page 207 - Đặc trưng và đổi mới kinh tế - xã hội - văn hóa của Đồng bằng sông Cửu Long trong bối cảnh mới

Chương 8

DÂN TỘC VÀ TÔN GIÁO

1*
Sơn Chanh Đa , Lý Quốc Đẳng 2
1 Khoa Dự bị Dân tộc, Trường Đại học Cần Thơ
2 Khoa Khoa học Xã hội và Nhân văn, Trường Đại học Cần Thơ
*
( Email: scda@ctu.edu.vn)

8.1 GIỚI THIỆU
Dân tộc và tôn giáo ở vùng Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) có
mối quan hệ chặt chẽ với môi trường tự nhiên và lịch sử phát triển của vùng.
Sự đa dạng dân tộc và tôn giáo không chỉ là kết quả của quá trình di cư, định
cư và giao lưu văn hóa, mà còn bị ảnh hưởng bởi điều kiện sinh thái tự nhiên
và tiến trình phát triển kinh tế - xã hội (xem Chương 2). Vùng ĐBSCL được
xem là vùng đất thấp và đa dạng hệ sinh thái tự nhiên, nhờ chế độ thủy văn
sông Mekong và thủy triều từ biển (Tú & ctv., 2024). Nơi đây, các cộng đồng
dân tộc Kinh, Khmer, Hoa và Chăm từ lâu đã sinh sống dựa vào khai thác tài
nguyên thiên nhiên và phát triển sản xuất nông nghiệp nhờ nguồn nước sông
Mekong và thủy triều (Nam, 2024, tr.16-20). Đặc điểm môi trường sông nước
đã ảnh hưởng đến cách các dân tộc định cư, lao động và hình thành lối sống
văn hóa riêng biệt (Thêm, 2024, tr.673).

Vấn đề dân tộc và tôn giáo ở ĐBSCL là một yếu tố quan trọng tạo nên
đặc trưng văn hóa và phát triển bền vững của vùng. Lịch sử hình thành và
phát triển của vùng chịu ảnh hưởng lớn từ quá trình di cư của các dân tộc
trong và ngoài nước (xem chương 2), tạo ra sự đa dạng văn hóa và tôn giáo.
Đây là cơ hội và cũng là thách thức trong quản lý hài hòa các vấn đề xã hội -
kinh tế - chính trị - môi trường.

Yếu tố dân tộc và tôn giáo có sự tương tác lâu dài với môi trường tự
nhiên và kinh tế-xã hội. Môi trường tự nhiên và khai thác tài nguyên thiên
nhiên có ảnh hưởng đến hoạt động sinh kế, tín ngưỡng tôn giáo của các dân
tộc và ngược lại đặc điểm dân tộc và tôn giáo có tác động đến kiểu ứng xử
với môi trường tự nhiên. Mối quan hệ giữa dân tộc và tôn giáo với môi trường
tự nhiên và lịch sử phát triển là yếu tố quan trọng giúp định hình văn hóa, tín
ngưỡng và lối sống của cư dân (Chăm, 2024). Hiện tại và tương lai, môi
trường tự nhiên và kinh tế-xã hội thay đổi, khác với trước đây (xem chương
1). Phát huy yếu tố dân tộc và tôn giáo, đảm bảo hài hòa giữa con người với

181